Μια φάρμα, χτισμένη πάνω στην παράδοση και τη βιωσιμότητα, πατάει σε χώματα γεμάτα ιστορία

“Το πρώτο σου χρέος, εχτελώντας τη θητεία σου στη ράτσα, είναι να νιώσεις μέσα σου όλους τους προγόνους. Το δεύτερο, να φωτίσεις την ορμή τους και να συνεχίσεις το έργο τους. Το τρίτο σου χρέος, να παραδώσεις στο γιο τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράσει.”

Νίκος Καζαντζάκης, 1883-1957, Έλληνας συγγραφέας

Το ξεκίνημα

Κάντε το εικόνα.

Απρίλιος 1920…

Για ακόμα μια φορά επικρατεί αναβρασμός. Η Ζωή η Θανάσαινα, η Αγόρω η Θοδώραινα, η Αγγελική η Γιάνναινα και οι άλλες γυναίκες, σβέλτες και άξιες, τρέχουν δεξιά και αριστερά να βεβαιωθούν ότι όλα τα απαραίτητα θα φορτωθούν για να μην τους λείψει τίποτα, και να μπορέσουν να λειτουργήσουν εκεί, στο θερινό λιβάδι…  Kουζινικά για το μαγείρεμα, σκεύη για το άρμεγμα και το πήξιμο του γάλατος, για τα τυριά και το βούτυρο, ρούχα, σκεπάσματα, … όλα πρέπει να φορτωθούν στα άλογα…. Τα παιδιά δεν μπορούν να κρύψουν τον ενθουσιασμό τους καθώς πάντα συνδέουν αυτό το ξεκαλοκαιριό στα βουνά με όμορφες στιγμές – παιχνίδια και γλέντια με τραγούδια και χορό…. Aκόμα και η συμμετοχή τους στο στήσιμο των προσωρινών καλυβιών για ανθρώπους και ζώα είναι μια περιπέτεια…. Οι άντρες με τη σειρά τους έχουν τις δικές τους ασχολίες…. ο Θόδωρος έχει την έννοια του στα ζώα, ο Γιάννης ελέγχει τις προμήθειες, όλοι είναι απασχολημένοι, ρυθμίζουν τις τελευταίες λεπτομέρειες του μακρινού ταξιδιού ώστε να φτάσουν με ασφάλεια και σε καλή κατάσταση -καταρχήν το κοπάδι τους, και κατόπιν οι άνθρωποι -στον προορισμό τους…

Aυτή τη φορά υπολογίζουν ότι θα χρειαστούν 22 μέρες.

Μόνο ο Θανάσης δε συμμετέχει… Παρακολουθεί τη διαδικασία σκεπτικός με μάτια μισόκλειστα, με το συνήθως καθάριο, αετίσιο βλέμμα του συννεφιασμένο. Όλη η δράση τριγύρω του δεν κάνει τίποτα άλλο από το να θεριεύει μέσα του την απόφαση, αποτέλεσμα της σκέψης που καιρό τώρα τριγυρίζει στο μυαλό του, της σκέψης που τον κράταγε ξάγρυπνο τα βράδια και τον στοίχειωνε τη μέρα…. ‘ήρθε η ώρα’ σκέφτεται, ‘… μια ζωή σκηνίτες… δε θα πεθάνουμε σκηνίτες’. Θα αποκτήσουν τον δικό τους τόπο, θα στεριώσουν… Μένει να βρεθεί ο τόπος, να βρεθούν τα χρήματα να τον αγοράσουν…να πείσει τα αδέρφια του να πάρουν το ρίσκο…

Σημείωση: Οι γυναίκες συνηθίζονταν να αποκαλούνται με δεύτερο διακριτικό του ονόματός τους το όνομα του συζύγου τους. Έτσι, η Ζωή είναι η σύζυγος του Θανάση, η Αγόρω του Θόδωρου, η Αγγελική του Γιάννη.

Χτίζοντας το Όνειρο, Βήμα-Βήμα

Ο Θανάσης κατάφερε να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα.  Η γη βρέθηκε, και ήρθε στην κατοχή της οικογένειας το 1921.  Γνώριζε ότι θα υπάρξουν δυσκολίες, μα είχε την πίστη ότι θα τα καταφέρουν. Τίποτα δεν προμήνυε ότι η μετέπειτα πορεία θα είχε μεγάλες δόσεις  πίκρας σε έναν αέναο χορό με μικρές δόσεις χαράς. Από πού να ξεκινήσει κανείς; Πόσες δοκιμασίες…

Η χηρεία στα 35 χρόνια του όταν η γυναίκα του, η Ζωή, έφερε στον κόσμο τον μονάκριβο γιό τους, το στερνοπαίδι, τον Βασίλη το 1931; ο αγώνας να μεγαλώσει το παιδί με γάλα ξένο από άλλες μάνες; η απώλεια της νιόπαντρης κόρης του Αλεξάνδρας; τα χρέη  για την αγορά της γης που μερικές φορές αναποδιές στη σοδειά ή απώλειες ζώων τους δυσκόλευαν στην αποπληρωμή; η ανάγκη εκχέρσωσης της γης με τα λίγα μέσα της εποχής για να γίνει η μετατροπή της σε καλλιεργήσιμη; η κατοχή; το αντάρτικο με την αρπαγή όλων των ζώων τους που τους ανάγκασε να κατέβουν στα Φάρσαλα αφού τίποτα δεν τους είχε απομείνει…. Πόσες φορές  δε βρέθηκαν στο χείλος της καταστροφής…. Πάντα όμως, όσο χαμηλά και αν έπεσαν, έβρισκαν τη δύναμη να σηκώσουν το ανάστημά τους και να σταθούν ξανά στα πόδια τους….. Και να συνεχίσουν με την ίδια όρεξη, το ίδιο κουράγιο…

Και υπήρξαν πάντα περήφανοι και φιλόξενοι, με την πόρτα τους ανοιχτή σε κάθε περαστικό και χρήζοντα βοήθειας, έτοιμοι να μοιραστούν τα καλούδια τους, το γάλα, το τυρί, ενίοτε και τα πολύτιμα αρνάκια τους.

Προκοπή παρά τις δυσκολίες

Ο Θανάσης έκανε προκοπή, προίκισε τα παιδιά του, τα καλοπάντρεψε, και έφυγε πλήρης ημερών σε ηλικία 94 ετών περιτριγυρισμένος από παιδιά και εγγόνια, αφήνοντας βαριά παρακαταθήκη: το όνομά του συνυφασμένο με τόλμη, γενναιότητα και αστείρευτη δύναμη ψυχής…. Έφυγε και ο Βασίλης, στα 84 του χρόνια, που με τη σειρά του άφησε το δικό του στίγμα με τη συνέχιση των προσπαθειών του πατέρα του, με την καλοσύνη και τη γενναιοδωρία του. Έζησε μια ζωή γεμάτη, έλεγε, περήφανος για τα δικά του παιδιά και εγγόνια και έχοντας τη χαρά να δει ότι η γη που τόσο αγάπησε θα τιμηθεί από τους δικούς του απογόνους. Πόση περηφάνια, και τι όμορφο, τεράστιο συναισθηματικό και ηθικό φορτίο για τις επόμενες γενιές!

Γνώριζαν άραγε οι ταπεινοί νομάδες κτηνοτρόφοι,  που το 1921 αποφάσισαν να κάνουν αυτή τη γη πατρίδα τους και να την τιμήσουν, δίνοντας έτσι ένα τέλος στη δύσκολη περίοδο της νομαδικής τους ζωής, την ιστορία που κουβαλούν αυτά τα χώματα; Από το γίγαντα Ολυμπιονίκη Πολυδάμαντα μέχρι τις περήφανες Αμαζόνες και τους βασιλιάδες πολεμιστές των αρχαίων χρόνων… Το κτήμα μας, μια ανάσα από τα Φάρσαλα, την αρχαία Φθία, πατρίδα των Μυρμιδόνων και του ένδοξου Αχιλλέα;  μια ανάσα από το Βελεστίνο, τις Φερές, πατρίδα του δοξασμένου Ρήγα Φεραίου του Βελεστινλή; η περιοχή έχει συνδεθεί με μυθικές μάχες, αλλά και μοναδικές προσωπικότητες, φάρους φωτεινούς  στο διάβα μας.

Και μείς, από το δικό μας μετερίζι, σε εποχές δύσκολες, με μεγάλες προκλήσεις σημάδια των καιρών μας, φιλοδοξούμε να αφήσουμε το δικό μας στίγμα, ένα θετικό αποτύπωμα, μια παρακαταθήκη για αυτούς που θαρθούν, κάπως να φωτίζουμε και μείς το δικό τους διάβα.

Κινητήρια δύναμη: Αγάπη!

Σήμερα ξαναθυμήθηκα μια ανάρτηση που είχα μοιραστεί στο facebook μερικά χρόνια πριν. Η ανάρτηση ήταν της Natalie από το αγρόκτημα Perennial Roots Farm. Μεταφράζω εδώ στα ελληνικά όσο καλύτερα μπορώ γιατί θεωρώ ότι είναι ένα πολύ ταιριαστό κείμενο για αυτό το βίντεο.

“Γεια σας, εδώ Νάταλι ξανά. Πολλοί άνθρωποι μου λένε ότι αγαπούν τις αναρτήσεις μου στο Instagram και όλα αυτά τα χρόνια είχαμε πολλούς εκπαιδευόμενους που ήρθαν σε μας εξαιτίας της παρουσίας μας στα κοινωνικά δίκτυα; θεωρώντας ότι η ειδυλλιακή ζωή μας θα λύσει όλα τους τα προβλήματα. Οι άνθρωποι μου επαναλαμβάνουν συνεχώς ότι θα έκαναν οτιδήποτε για να βρεθούν στη θέση μου. Πάντα χαμογελώ ευγενικά, γελώντας λιγάκι ταυτόχρονα μέσα μου. Δεν γνωρίζετε ούτε τα μισά από αυτά. ‘Οσο περισσότερο μπορώ προτιμώ να δείχνω την όμορφη πλευρά της ζωής μου: αρνάκια και κατσικάκια, όμορφα κηπευτικά και λουλούδια που ανεμίζουν στον αέρα. ‘Ολες αυτές οι στιγμές μου συμβαίνουν καθημερινά και αυτές είναι οι στιγμές που γεύομαι και μου δίνουν τη δύναμη να συνεχίζω. Η γεωργία είναι σκληρή και θέλω να είμαι ρεαλίστρια: οι αναρτήσεις μου στο Instagram δεν έχουν σχέση με αυτό που πραγματικά είναι η γεωργία. Δείχνουν μόνο μέρος του συνόλου. Η γεωργία περιέχει πολλή απογοήτευση και δουλειά και ιδρώτα και δάκρυα. Γεωργία σημαίνει να πηγαίνεις στο χωράφι και να βλέπεις δεκάδες από τα κοτόπουλα που μεγάλωσες την προηγούμενη χρονιά σκοτωμένα μέσα σε λίγα λεπτά από τα σκυλιά του γείτονα.  Γεωργία είναι να έχεις μια διαφορετική καλλιέργεια (ή την ίδια) να αποτυγχάνει κάθε χρόνο. Γεωργία είναι να βρίσκεσαι έξω σε θερμοκρασίες 38 βαθμών και πάνω το καλοκαίρι και θερμοκρασίες κάτω από το 0 το χειμώνα. Γεωργία είναι να μην έχεις ποτέ άδεια επειδή τα ζώα πρέπει να ταϊστούν κάθε μέρα. Γεωργία είναι να βρίσκεις ένα αρνάκι παγωμένο και νεκρό επειδή με κάποιον τρόπο χωρίστηκε από τη μάνα του. Γεωργία είναι να μη μπορείς να περπατήσεις επειδή το αγαπημένο σου γουρούνι σου επιτέθηκε και σε δάγκωσε. Η γεωργία είναι κτηνώδης και αναίσθητη, και σε αναγκάζει να εξοικειωθείς με το θάνατο επειδή βρίσκεσαι πολύ κοντά του καθημερινά. Ετσι την επόμενη φορά που θέλετε να παραπονεθείτε για την τιμή κάποιου προϊόντος στην αγορά, απλά σκεφτείτε τι περνούν καθημερινά οι αγρότες σας για να το παράξουν και θυμηθείτε ότι πολύ πιθανά δεν πληρώνουν τον εαυτό τους ούτε με τον ελάχιστο μισθό, πόσο μάλλον έναν καλό μισθό. Μπορεί να ρωτήσετε: Γιατί το κάνουμε τότε? Η απάντηση είναι για τις στιγμές στις φωτογραφίες. Για την ικανοποίηση του να μαγειρεύουμε το νοστιμότερο φαγητό που απολαύσαμε ποτέ με τροφή που έχει παραχθεί από μας. Για το νέο ξεκίνημα κάθε άνοιξη καθώς βάζουμε τα νέα φυτάρια στο έδαφος. Για την εικόνα αυτού του πανέμορφου νεογέννητου αρνιού. Για αυτή την πρώτη ντομάτα της νέας σαιζόν. Και από αγάπη, το κάνουμε από αγάπη.” #farmlife